شیرین بیان

  • 21 آذر 1399
گیاهان دارویی
زمان مورد نیاز برای مطالعه: ۱۰ دقیقه
شیرین بیان
شیرین بیان با نام علمی (Glycyrrhiza glabra) گیاهی است با بیش از 300 نوع ترکیب فعال که مهمترین آنها اسید گلیسیریزیک است.این گیاه از نوع گیاهان خودرو است و کمتر مورد کشت وکار قرار میگیرد.برای رویش به هوای گرم و مرطوب و آفتاب کافی نیاز دارد.در طب سنتی از دیرباز تاکنون از پودر شیرین بیان به عنوان یک خلط آور مؤثر استفاده می شود.بخش مورد استفاده گیاه ریشه و ساقه آن است.در زبان فارسی به آن مَهْک هم گفته می شود و در متون کشاورزی قدیمی به آن سوس(به زبان عربی) می گویند. با جوشاندن ریشه شیرین بیان و تبخیر آب آن ماده ای سیاه رنگ به دست می آید . این ماده به ۲ صورت جامد ( عصاره ) و مایع ( شیره ) است .طبیعت شیرین بیان گرم و خشک است.

شیرین بیان با نام علمی (Glycyrrhiza glabra) گیاهی است با بیش از 300 نوع ترکیب فعال که مهمترین آنها  اسید گلیسیریزیک است.این گیاه از نوع گیاهان خودرو است و کمتر مورد کشت وکار قرار میگیرد.برای رویش به هوای گرم و مرطوب و آفتاب کافی نیاز دارد.در طب سنتی از دیرباز تاکنون از پودر شیرین بیان به عنوان یک خلط آور مؤثر استفاده می شود.بخش مورد استفاده گیاه ریشه و ساقه آن است.در زبان فارسی (گویش شیرازی)به آن مَهْک هم گفته می شود و در متون کشاورزی قدیمی به آن سوس(به زبان عربی) می گویند.

با جوشاندن ریشه شیرین بیان و تبخیر آب آن ماده ای سیاه رنگ به دست می آید . این ماده به ۲ صورت جامد ( عصاره ) و مایع ( شیره ) است .

طبیعت شیرین بیان گرم و خشک است.


خواص شیرین بیان:

تقویت سیستم ایمنی: شیرین بیان به بهبود مکانیزم دفاعی بدن کمک می کند.همچنین در بالا بردن سطح اینترفرون تاثیرگذار است، یک عامل ضد ویروسی که همراه با گلیسیریزین اسید است که عمل سلول های ایمنی را تحریک می کند و به مبارزه با ویروس ها و باکتری عفونی مانند آنفولانزا کمک می کند. 

سلامت قلب و عروق: ویژگی های آنتی اکسیدانی عصاره شیرین بیان در جلوگیری از استرس قلبی و عروقی در افراد دیابتی موثر هستند.فلانوئید گلابریدین که در ریشه های شیرین بیان وجود دارد، به حفاظت از عروق در شرایطی که سطح قند خون بالایی وجود دارد کمک می کند، از تشکیل پلاک در شریان ها جلوگیری می کند و جریان خونی بدون مانع را در بیماران دیابتی ایجاد می کند.

موثر در درمان هپاتیت: شیرین بیان همچنین در درمان ویروس هپاتیت B مزمن نیز موثر است.به سرکوب ترشح آنتی ژن هپاتیت B کمک می کند و عملکرد کبد را افزایش می دهد. 

بهبود روند بیماریهای مرتبط با ایدز: شیرین بیان در درمان بیماری‌های مرتبط با ویروس ایدز مؤثر است. مطالعات نشان داده است که «گلیسیریزین» موجود در ریشه‌ی شیرین بیان با کمک به تولید «بتا کموکاین‌ها» (beta-chemokine) موجب مهار تکثیر ویروس آلوده‌کننده می‌شود. شیرین بیان به جلوگیری از تخریب گلبول‌های سفید خون توسط ویروس HIV کمک و مکانیسم ایمنی بدن را تقویت می‌کند. 

درمان سرفه،گلودرد،سرماخوردگی: شیرین بیان به دلیل مقادیر بالای گلیسیرریزین موجود در آن، باعث تقویت سیستم ایمنی بدن شده و خطر ابتلا به سرماخوردگی را کاهش می دهد.همچنین شیرین بیان دارای خواص ضد التهابی است و با پاک سازی سیستم تنفسی به درمان گلودرد و سرفه کمک می کند.برای درمان گلو درد و سرفه، بهتر است دمنوش شیرین بیان را یک تکه چوب دارچین و یک بند انگشت زنجبیل تازه تهیه کنید.

بهبود عفونت ها: شیرین بیان حاوی «اسید گلیسیریزیک» است که در درمان انواع عفونت‌های ویروسی، قارچی و باکتریایی مؤثر است. مطالعات تحقیقاتی اثر ضدویروسی شیرین بیان و مواد موجود در آن را در مهار رشد ویروس تبخال و جلوگیری از رشد بیشتر سرطان نشان داده‌اند. خواص شیرین بیان در مقابله با عفونت در درمان زونا (shingles) نیز که توسط ویروس «واریسلا زوستر» (varicella-zoster، همان ویروس عامل بیماری آبله مرغان) ایجاد می‌شود، مؤثر است. 

درمان زخم دهان یا آفت: زخم‌های آفتی مکرر و دردناک که به زخم‌های دهانی معروف‌اند، نیز با شیرین بیان بهبود می‌یابد. زخم‌های دهانی یا آفت‌ها ،زخم‌های غیرمسری کوچکی هستند که در بافت داخل دهان و روی لثه‌ها ایجاد می‌شوند. مطالعات نشان داده است که درمان آفت با عصاره‌ی شیرین بیان منجر به بهبود قابل‌ توجهی در درد و التهاب در افراد شده است. مواد مفید موجود در شیرین بیان به تسریع بهبود این زخم‌ها کمک می‌کند و در تحریک مکانیسم دفاعی بدن مؤثر هستند. 

سلامت پوست: شیرین بیان یک التیام دهنده عالی برای پوست است و در درمان بیماری های پوستی مانند اگزما، پای ورزش کاری و پسوریازیس مفید است.مطالعات نشان داده اند که استفاده از شیرین بیان به تسکین ورم و خارش در چنین شرایطی کمک می کند.عصاره شیرین بیان دارای اثرات روشن کنندگی پوستی است و به حفاظت در برابر اشعه های مضر خورشید و بهبود قرمزی صورت کمک می کند. 

آکنه و جوش: مقادیر بالای ویتامین ها، مواد معدنی و فلاونوئید های موجود در ریشه شیرین بیان و همچنین خواص ضد التهابی آن به درمان آکنه و جوش صورت و قرمزی ناشی از جوش کمک می کند. 

بالا بردن شانس باروری: دمنوش شیرین بیان در درمان مشکلات باروری زنان که ناشی از بی‌نظمی‌های هورمونی مانند تخمدان پلی‌کیستیک است، مؤثر است. شیرین بیان ترشح هورمون استروژن را منظم می‌کند و برای درمان مشکلات باروری زنان مفید است. شیرین بیان در طبیعی‌کردن قاعدگی‌های نامنظم مؤثر است، موجب منظم‌شدن تخمک‌گذاری می‌شود و به لقاح تخم و رشد جنین کمک می‌کند. در مطالعات زیادی بیان شده که شیرین بیان به کاهش سطح تستوسترون سرمی در زنان کمک می‌کند و این ویژگی شیرین بیان را به گزینه‌ی مؤثری برای درمان سندروم تخمدان پلی کیستیک و «هیرسوتیسم» (hirsutism، افزایش موهای زائد) تبدیل می‌کند. 

آفتاب سوختگی: ریشه شیرین بیان یکی از بهترین روش های طبیعی برای پیشگیری و درمان آفتاب سوختگی محسوب می شود. برای درمان آفتاب سوختگی، کافی است یک فنجان دمنوش شیرین بیان را با یک فنجان آب خیار تازه ترکیب کنید و بر روی پوست آسیب دیده بمالید. 

مشکلات گوارش و معده: از ریشه‌ی شیرین بیان برای تسکین مشکلات گوارشی استفاده می‌شود. عصاره‌ی ریشه‌ی شیرین بیان در موارد مسمومیت غذایی، زخم معده و سوزش سردل می‌تواند بهبود پوشش داخلی معده را تسریع کند و موجب برقراری دوباره‌ی تعادل شود. این ویژگی به‌دلیل خواص ضدالتهابی و تقویت سیستم ایمنی بدن موجود در «اسید گلیسیریزیک» است.

مطالعه‌ای نشان داده است که «اسید گلیسیریزیک» می‌تواند باکتری سمّی «هلیکوباکترپیلوری» (H. pylori) را مهار کند و مانع از رشد آن در روده شود. پژوهش‌هایی نیز انجام شده که نشان می‌دهد نشانه‌های بیماری افرادی که دچار بیماری زخم معده یا زخم پپتیک (peptic ulcer)، سوزش سردل یا التهاب معده هستند با مصرف DGL بهبود می‌یابد.( DGL شکل سالم‌تر شیرین بیان است که درصورت لزوم می‌توان آن را به‌صورت بلندمدت مصرف کرد.)

بهبود علائم نفروپاتی دیابتی: مطالعات نشان داده است که شیرین بیان بوداده، در درمان «نفروپاتی» دیابتی مؤثر است.( در «نفروپاتی» دیابتی کلیه‌ها درنتیجه‌ی دیابت طولانی‌مدت آسیب می‌بینند.) شیرین بیان به جلوگیری و درمان علائم این بیماری کمک می‌کند. 

سلامت مو: شیرین بیان با کاهش ترشح چربی و جلوگیری از ایجاد شوره‌ی سر در حفظ موهای سالم مؤثر است. شیرین بیان به مهار افزایش هورمون «دی‌‌هیدروتستوسترون» کمک و رشد موها را تحریک می‌کند. 

درمان آرتریت روماتوئید یا رماتیسم مفاصل: عصاره‌ی شیرین بیان دارای خواص مفید برای درمان التهاب است و اثرگذاری آن در درمان رماتیسم مفاصل ثابت شده است. پژوهش‌ها نشان داده است که شیرین بیان می‌تواند در کاهش سطح «سیتوکین‌ها» (cytokin، که موجب التهاب می‌شوند) و رهایی از درد و تورم مفید باشد. 

لاغری: تحقیقات اولیه نشان می دهد که فلاونوئید های موجود در ریشه شیرین بیان، باعث کاهش اکسیداسیون چربی در بدن شده و می توانند به لاغری و کاهش وزن کمک کنند. 

آلزایمر: گلابریدین یک فلاونوئید موجود در شیرین بیان است که از آسیب های اکسیداتیو در مغز جلوگیری کرده و با بهبود حافظه و عملکرد های شناختی، خطر ابتلا به زوال عقل و الزایمر را کاهش میدهد. 

حفظ سلامت کبد:  شیرین بیان حاوی «گلیسیریزین» است که با کاهش میزان سمّیت در درمان بیماریهای کبد مؤثر است و به تثبیت وضعیت عملکردی طبیعی کبد کمک می‌کند. مطالعه‌ی تحقیقاتی دیگری شواهدی را ارائه داده است که نشان می‌دهد «فلاونوئیدِ ازوئگوئتیدین» موجود در شیرین بیان از خواص آنتی اکسیدانی و مهارکنندگی برخوردار است که به حفاظت از سلول‌های کبدی دربرابر چربی بالا، صدمات ناشی از رژیم غذایی و آسیب ایجاد شده توسط استرس «اکسیداتیو» کمک می‌کند. (استرس اکسیداتیو زمانی اتفاق می افتد که تعداد رادیکال های آزاد در بدن به قدری زیاد شود که تعادل میان آنها و آنتی اکسیدانها به هم بخورد ).

کاهش افسردگی: شیرین بیان دارای موادمعدنی ضروری مانند منیزیم، کلسیم و بتاکاروتن و همچنین فلاونوئیدهای مفیدی است که به مقابله با افسردگی کمک می‌کنند. 

درمان سل: شیرین بیان در درمان بیماری سل ریوی مؤثر است و طول دوره درمان آن را کاهش می دهد.مواد موجود در شیرین بیان خاصیت ضدمیکوباکتری و ضدمیکروبی دارند که در درمان عفونت‌های ریوی مؤثر هستند و شیرین بیان را به عامل ضدسل موثر تبدیل می‌کنند.

ضد دیابت: «آمورفروتین» (amorfrutins) موجود در شیرین بیان دارای اثرات ضد دیابت و ضدالتهابی است که به کاهش قند خون، جلوگیری از ایجاد مقاومت به انسولین و پیشگیری از ابتلابه دیابت نوع ۲ کمک می‌کند. 

پاکسازی و سم زدایی بدن: شیرین بیان دارای ویژگی‌های ملین است و در سم‌زدایی روده‌ی بزرگ و خون مؤثر است. مطالعات پژوهشی نشان داده است که ماده‌ی dehydroglyasperin موجود در عصاره‌ی شیرین بیان در تحریک سم‌زدایی فاز ۲ و آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی مفید است که در دفع مواد زائد سمّی و خطرناک از بدن نقش دارند. 

بهبود عملکرد مغز: «گلابریدین»که از ترکیبات موجود در عصاره‌ی شیرین بیان است، در محافظت از نورون‌ها در بیماران دیابتی نقش دارد. «گلابریدین» به جلوگیری از اختلالات شناختی کمک می‌کند و در بهبود عملکردهای یادگیری و حافظه در بیماران دیابتی مؤثر است .

بهبود علائم یائسگی: ریشه‌ی شیرین بیان در درمان نشانه‌های یائسگی و سندروم پیش از قاعدگی مؤثر است. شیرین بیان سرشار از «ایزوفلاون‌»هاست که به حفظ تعادل استروژن و پروژسترون در بدن کمک می‌کنند. مطالعات، نتایج مثبتی را درمورد اثربخشی شیرین بیان در کاهش گرگرفتگی های شبانه و بهبود سلامت جسمی و روانی زنان یائسه نشان داده است. 

بهبود علائم پیش از قاعدگی: شیرین بیان حاوی «فیتواستروژن» است و به افزایش سطح هورمون پروژسترون در بدن کمک می‌کند و در تسکین گرفتگی‌ها و ناراحتی‌های معمول درطول دوران قاعدگی مؤثر است. شیرین بیان با جلوگیری از اثرات هورمونی «آلدوسترون» (aldosterone)، در برطرف‌کردن مشکل تجمع مایعات در بدن نیز مؤثر است. 

کاهش ابتلا به تصلب شرایین(گرفتگی عروق): ریشه‌ی شیرین بیان دارای آنتی‌اکسیدان‌هایی است که در حفظ کلسترول در سطح سالم مؤثر هستند. «فلاونوئیدِ گلابریدین» همراه با سایر مواد مفید موجود در شیرین بیان اثر مفیدی در جلوگیری از تجمع کلسترول LDL دارد و به کاهش خطر ابتلابه بیماری‌هایی مانند تصلب شرایین کمک می‌کند. 

ضدسرطان: شیرین بیان دارای اثرات پیشگیری شیمیایی است و در درمان انواع مختلف سرطان مؤثر است. در بعضی از روش‌های درمان چینی نیز از شیرین بیان در درمان سرطان استفاده می‌شود. مطالعات نشان داده است که ریشه شیرین بیان اثرات ضدتکثیری دارد که در کاهش رشد سلول‌های سرطان سینه موثر است. شیرین بیان دارای «فلاونوئید»هایی است که به جلوگیری از سرطانی‌شدن روده‌ی بزرگ کمک می‌کند و خزان یاخته‌ای یا «آپوپتوز» (apoptosis، مرگ برنامه‌ریزی‌شده‌ی سلول‌ها) را تحریک می‌کند. درپژوهش‌ها شواهدی ارائه شده که نشان‌دهنده‌ی فعالیت ضدتوموری عصاره‌ی شیرین بیان است و نشان می‌دهد که عصاره‌ی شیرین بیان می تواند اثرات سمی ایجادشده توسط داروهای شیمی‌درمانی را کاهش دهد و تولید سلول‌های سرطانی را مهار کند.ولی بیماران سرطانی که «سیس‌پلاتین» درمانی (cisplatin therapy) می‌شوند(نوعی شیمی درمانی)، باید از عصاره‌ی شیرین بیان پرهیز کنند. عصاره‌ی شیرین بیان در درمان «پروستاتیت» (prostatitis، التهاب در غده‌ی پروستات) مزمن و سرطان پروستات نیز مفید است. 

کاهش استرس: استرس طولانی‌مدت و تولید همیشگی آدرنالین و کورتیزول درطول زمان، غدد فوق کلیوی را خسته می‌کند. شیرین بیان می‌تواند به غدد فوق‌کلیوی کمی استراحت بدهد. عصاره‌ی ریشه‌ی شیرین بیان غدد فوق کلیوی را تحریک می‌کند و موجب می‌شود که میزان هورمون کورتیزول در بدن در سطح سالمی قرار داشته باشد. 

سلامت دهان و دندان: عصاره‌ی شیرین بیان در جلوگیری و درمان پوسیدگی دندان و ورم و التهاب لثه مؤثر است. ویژگی ضدمیکروبی شیرین بیانِ گلیسیریزین زدایی‌شده‌ برای مقابله با باکتریهایی که مهم‌ترین عامل پوسیدگی دندان هستند،مفید است واز تشکیل پلاک‌های دندانی جلوگیری می‌کند. به‌دلیل اثرات ضدباکتریایی محافظتی، از عصاره‌ی ریشه‌ی شیرین بیان به‌طور گسترده‌ای در تولید محصولات بهداشت دهان و دندان مانند خمیردندان و دهان‌شویه استفاده می‌شود.

اختلالات تنفسی:  مصرف شیرین بیان برای درمان مشکلات تنفسی توصیه شده است. شیرین بیان در درمان گلودرد، سرفه، سرماخوردگی ،برونشیت و بیماریهای ریوی مانند «آمفیزم» مفید است. شیرین بیان موجب رهایی از عفونت‌های تنفسی فوقانی ناشی از ویروس‌ها و باکتری‌ها نیز می‌شود. شیرین بیان مانند داروهای خلط‌آور عمل می‌کند و به خروج خلط گلو و سایر مواد از نایژه‌ها و ریه‌ها کمک می‌کند. این ویژگی در تسکین اسپاسم‌های برونش مؤثر است. در مطالعات، شواهدی درمورد اثر درمانی شیرین بیان در کاهش تنگ‌شدگی مسیرهای هوایی و اثرات مفید آن در درمان آسم به‌دست آمده است.

اختلالات عصبی: شیرین بیان در درمان اختلالات عصبی مانند فلج بل (Bell’s palsy، بیماری‌ای که در آن عضلات صورت به‌صورت ناگهانی و موقتی فلج می‌شوند) و بیماری لایم (بیماری ای ناشی از گزش کنه های سخت که ممکن است سیستم اعصاب مرکزی،پوست،مفاصل و...را درگیر کند.)مؤثر است. شیرین بیان به جلوگیری از جریان غیرارادی اشک و سایر مشکلات عصبی مانند فلج در بیماران مبتلابه فلج بل کمک می‌کند. 

درمان زخم معده: براساس مطالعات تحقیقاتی گوناگون، شیرین بیان گلیسیریزین زدایی‌شده‌ (فاقد اسید گلیسیریزیک) در درمان زخم معده مؤثر است. براساس این مطالعات عصاره‌ی شیرین بیان روی زخم‌های پپتیک اثرات درمانی دارد، بدون اینکه هیچ‌گونه عوارض جانبی مانند تورم، عدم تعادل الکترولیت، فشار خون بالا یا افزایش وزن را در افراد مورد آزمایش ایجاد کند. 

اشکال استفاده از شیرین بیان:

پودر شیرین بیان :

از پودر شیرین بیان در درمان آکنه و اگزما استفاده می شود . در صورتیکه بخواهید آن را به صورت موضعی مصرف کنید می توانید با ژل یا عسل مخلوط کنید و به پوست خود بمالید . چنانچه بخواهید آن را به صورت خوراکی میل کنید باید پودر را داخل کپسول های گیاهی بریزید . طبق گفته ی سازمان بهداشت جهانی (WHO) میزان توصیه شده ی مصرف ریشه ی شیرین بیان کمتر از ۷۰ میلی گرم در روز است .

چای یا دمنوش شیرین بیان:

برای تهیه ی چای از برگ های خشک شده ی گیاه شیرین بیان استفاده می کنند . که در درمان مشکلات تنفسی ، کلیوی و گوارشی بسیار مفید است . برای اثرگذاری بیشتر می توان ریشه ی شیرین بیان را با ریشه ی گل ختمی و پوست درخت نارون باهم ترکیب کنید و به عنوان چای شفا بخش برای درمان گلودرد از آن استفاده کنید . مصرف بیش از ۲۰۰ گرم چای شیرین بیان در روز توصیه نمی شود .

شیره شیرین بیان:

این معمول ترین شکل شیرین بیان است که از آن در تهیه ی انواع آب نبات ها و نوشیدنی ها استفاده می شود . میزان مصرف مناسب و به اندازه ی شیره ی شیرین بیان نباید بیش از ۳۰ میلی گرم باشد .

روغن شیرین بیان

روغن شیرین بیان عمدتا از روغن گیری و پرس گرم یا از طریق اوین کریپتست روغن گیری می شود . این روغن خواص و فواید بی شماری دارد که یکی از آنها درمان گرفتگی عضلات است خاصیت دیگر آن از بین بردن نفخ می باشد .

طرز تهیه دم کرده و جوشانده شیرین بیان:


برای درست کردن دم کرده ی شیرین بیان باید 50 گرم ریشه شیرین بیان بدون پوست را آسیاب کنید و در یک لیتر آب جوش بریزید و بگذارید مدت 10 دقیقه دم بکشد.

 

برای درست کردن جوشانده شیرین بیان نیز باید 50 گرم ریشه شیرین بیان بدون پوست را آسیاب کرده و در 100 گرم آب بریزید و آنقدر بجوشانید که دوسوم آن باقی بماند.


موارد منع مصرف:


افراد مبتلا به هپاتیت های مزمن
* امراض ناشی از احتباس صفرا و سیروز کبدی
* نارسایی های شدید کلیوی


* دیابت شیرین
* آریتمی های قلبی
* پرفشاری خون
* انقباضات و اختلالات عصبی و عضلانی
* زنان باردار و شیرده
* افرادی که دخانیات مصرف می کنند:
مصرف دخانیات به همراه شیرین بیان سبب ایجاد مسمومیت می شود و اینکه برخی کارخانه های دخانیات از شیرین بیان به عنوان طعم دهنده و خوش بو کننده استفاده می کنند، کار خطرناکی است.


عوارض:

مصرف زیاد شیرین بیان باعث کاهش سطح پتاسیم می شود. طبق گفته سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) ، این می تواند منجر به موارد زیر شود:

ضربان قلب غیر طبیعی

فشار خون بالا

ورم

بی حالی

نارسایی احتقانی قلب

 

سازمان بهداشت جهانی (WHO) اظهار می دارد که مصرف کمتر از 100 میلی گرم در روز اسید گلیسیریزیزک بعید است که در اکثر بزرگسالان عوارض جانبی داشته باشد. 

 

زنان باردار نباید مقادیر زیادی شیرین بیان مصرف کنند. یک مطالعه نشان داد که گلیسیریزه موجود در شیرین بیان می تواند به مغز در حال رشد جنین آسیب برساند و منجر به مشکلات شناختی بعدا در زندگی شود. یک مطالعه قدیمی نشان داد که مصرف زیاد شیرین بیان در دوران بارداری می تواند منجر به تولد زودرس شود.

  • 21 آذر 1399
گیاهان دارویی

پیشنهاد میکنیم این مقالات را هم بخوانید

دیدگاه خود را بنویسید دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *