اسطوخودوس

  • 04 دی 1399
گیاهان دارویی
زمان مورد نیاز برای مطالعه: ۷ دقیقه
اسطوخودوس
گیاه لاوندر یا اسطوخودوس با نام علمی Lavandula angustifolia یکی از خوشبو ترین گیاهان دارویی در جهان محسوب می‌شود که در مناطق مختلفی از ایران، هند، چین، انگلیس و کانادا به صورت خودرو رشد می‌کند. برگ های آن که در بهار ظاهر می شود به رنگ بنفش تیره به صورت سنبله. اسطوخودوس دارای برگ ها و کرک های معطر است. تقریبا ۴۰ گیاه در خانواده نعناع وجود دارد که از لحاظ فنی با نام اسطوخودوس طبقه بندی می شوند هر چند رایج ترین شکل آن Lavandula angustifolia است. دارای خواص مفرح، تقویت کننده بدن، قلب، مغز، احشا و اقوای ظاهری و باطنی بدن، بازکننده گرفتگی های عروقی و مسهل بلغم و سودا به خصوص سودای مغز می باشد.اسطوخودوس دارای مزاجی گرم و خشک است.

گیاه لاوندر یا اسطوخودوس با نام علمی Lavandula angustifolia یکی از خوشبو ترین گیاهان دارویی در جهان محسوب می‌شود که در مناطق مختلفی از ایران، هند، چین، انگلیس و کانادا به صورت خودرو رشد می‌کند. برگ های آن که در بهار ظاهر می شود به رنگ بنفش تیره به صورت سنبله. اسطوخودوس دارای برگ ها و کرک های معطر است. تقریبا ۴۰ گیاه در خانواده نعناع وجود دارد که از لحاظ فنی با نام اسطوخودوس طبقه بندی می شوند هر چند رایج ترین شکل آن Lavandula angustifolia است. دارای خواص مفرح، تقویت کننده بدن، قلب، مغز، احشا و قوای ظاهری و باطنی بدن، بازکننده گرفتگی های عروقی و مسهل بلغم و سودا به خصوص سودای مغز می باشد. در بیماری های سینه و سرفه، سردرد و سرگیجه به دنبال ضربه، بیماری های کبد و طحال و مجاری ادراری مفید است.اسطوخودوس دارای مزاجی گرم و خشک است و مصرف زیاد آن برای گرم مزاجان مضر است. مصلح آن سکنجبین می باشد.نام های دیگر آن:خیر دشتی، آنس الارواح، لاوند، ممسک الارواح، ضُرم، زغلیل، رزالذهب، خیری، خرام، خرامی، آلاله تلخ، گل لاوند، شاه اسپرم رومی می باشد. برگ‌ها، گلبرگ‌های بنفش رنگ و سرشاخه های این گیاه از جمله بخش‌هایی از این گیاه است که برای درمان بیماری‌های مختلف از سوی درمانگران طب سنتی توصیه شده است. 


خواص اسطوخودوس: 

رایحه درمانی (آروماتراپی) : رایحه اسطوخودوس منجر به احساس سلامتی و آرامش در فرد شده، علاوه بر این در کاهش استرس، اضطراب و دردهای خفیف نیز نقش دارد. همچنین موجب تسکین درد کرامپ های ناشی از قاعدگی می شود.

درمان عفونت های قارچی: بر اساس تحقیقات مجله میکروبیولوژی پزشکی(Medical Microbiology )روغن اسطوخودوس می‌تواند در مقابله با عفونت‌های مقاوم در برابر داروهای ضدقارچی مؤثر باشد. این مطالعات نشان می‌دهند روغن اسطوخودوس می‌تواند انواع مختلفی از آسیب‌هایی را که باعث بیماری‌های پوستی می‌شوند، از بین ببرد. روغن ضروری اسطوخودوس که از تقطیر گونه‌ی Lavandula (لاواندولا) به دست می‌آید، در نابود کردن پوسته‌ی سلول‌های قارچی نقش دارد و به همین دلیل می‌تواند در درمان عفونت‌های قارچی مؤثر باشد. در یکی از مطالعات مشخص شد که روغن گونه‌ی لاواندودا بسیار قوی بوده و برای درمان طیف گسترده‌ای از بیماری‌های قارچی کاربرد دارد. 

کاهش اضطراب: روش های زیادی برای استفاده از اسطوخودوس برای تسکین اضطراب و استرس وجود دارد. ترکیبات آلی طبیعی در این گیاه و گل های آن می تواند بسیار شگفت انگیز باشد. این مواد می توانند باعث تسکین بدن و ذهن شوند و اضطراب را کمتر کرده و خلق و خو را تعادل ببخشند. علاوه بر کاربردهای موضعی این گیاه، شما می توانید از چای اسوخودوس استفاده کنید. دمنوش اسطوخودوس با عطر بی نظیر و آرام بخش خود، شما را آرام می کند. مطالعات نشان می دهند که اسطوخودوس سرعت فعالیت دستگاه عصبی را پایین می آورد و باعث آرامش فرد می شود.این خاصیت به رفع اضطراب، بی خوابی، استرس و افسردگی کمک می کند. یافته های تحقیقات نشان می دهد روغن اسطوخودوس، میزان درد ناشی از تزریق زیرجلدی را کاهش می دهد. روغن های فرار و عطر آرام بخش اسطوخودوس در هنگام دم کردن، آزاد می شوند.

سلامت پوست: علاوه بر اینها اسطوخودوس به صورت موضعی در درمان اختلالات پوستی مانند اگزما، آکنه، آفتاب سوختگی و جوش های عمقی مفید است .یک روش آسان برای مراقبت از پوست استفاده از اسپری گل های اسطوخودوس است. زمانی که احساس می کنید پوستتان خشک شده یا تحریک پذیر است،کافیست کمی اسطوخودوس روی آن اسپری کنید و از اثر سریع آن لذت ببرید. این ماده می تواند برای شرایط مزمنی همچون پسوریازیس، اگزما و آکنه مفید باشد.  گلهای لاوندر با داشتن طبیعتی ملایم در ساخت صابون و لوسیون های زیبایی بسیار مورد استفاده قرار می گیرد ، علاوه بر آن استفاده از روغن اسطوخودوس می تواند یک روش زیبایی پوست باشد.  

کاهش علائم احساسی سندروم پیش از قاعدگی:محققان همچنین به مطالعه‌ی خواص اسطوخودوس بر آرام کردن علائم احساسی پیش از قاعدگی پرداختند. بسیاری از زنان در سنین باروری، علائم گوناگونی را در دوران پیش از قاعدگی تجربه می‌کنند؛ این حالت با نام سندروم پیش از قاعدگی نیز شناخته می‌شود.با وجودی که سندروم پیش از قاعدگی بسیار شایع است، اما هیچ‌کدام از روش‌های درمانی، به‌عنوان درمانی مؤثر شناخته نشده‌اند. به همین دلیل،‌ بسیاری از زنان به‌دنبال روش‌های جایگزین مثل عطردرمانی هستند.

در این زمینه، تحقیقاتی با حضور ۱۷ زن در سنین ۲۰ تا ۲۶ سال با شدت علائم متفاوت انجام شد. گروهی از شرکت‌کننده‌ها در یک دوره‌ی قاعدگی، از روش عطردرمانی با اسطوخودوس استفاده کردند و گروهی دیگر، این دوره را به صورت همیشگی سپری کردند.در نتیجه‌ی این بررسی مشخص شد که عطردرمانی با اسطوخدوس می‌تواند علائم احساسی پیش از قاعدگی را آرام کند.

یک خواب آور طبیعی: اگر به طور منظم با بی خوابی دست و پنجه نرم می کنید، آپنه خواب دارید یا الگوی خواب بی قرار را تجربه می کنید می توانید از اسطوخودوس استفاده کنید.برای بهره‌مندی از تاثیر این چای کافی است یک ساعت پیش از خواب شبانه یک فنجان چای لاوندر را به صورت ولرم بنوشید. برای تهیه این چای کافی است یک قاشق چای‌خوری برگ خشک شده این گیاه را درون یک فنجان آب جوش بریزید و سر فنجان را با کمک نعلبکی ببندید تا در عرض 10 دقیقه دم بکشد. این موضوع می تواند خواب را تحریک کند. تاثیر گل های این گیاه بر روی سیستم عصبی اشکار است و می تواند به از بین رفتن افکار منفی نیز کمک کند. 

کاهش علائم شیمی درمانی: انجمن ملی سرطان آمریکا اعلام کرده است که رایحه درمانی با اسطوخودوس می‌تواند برخی علائم مربوط به شیمی درمانی را تقلیل دهد. همچنین اسطوخودوس در درمان افسردگی نقش کمکی را ایفا می‌کند .

ضد تشنج و اسپاسم: تشنّج به دنبال انقباض و شل شدن سریع و غیرارادی عضلات ایجاد می شود و موجب لرزش بدن می شود. اسپاسم هم به همین صورت است با این تفاوت که عضلات منقبض باقی می مانند. روغن اسطوخودوس به کاهش تشنّج و اسپاسم کمک می کند. محققان بر این باورند که اسطوخودوس، کانال های کلسیم را مسدود می کند و به این ترتیب مانع از انقباض عضلانی می شود.  

سرعت بخشیدن به روند بهبود زخم: تحقیقاتی در زمینه‌ی مقایسه‌ی انواع مختلف روش‌های درمان زخم در مجله‌ی Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine به چاپ رسیده است که محققان در آن، به مقایسه‌ی تأثیر تحریک الکتریکی عصب از روی پوست (TENS)، محلول نمکی، povidone iodine یا همان بتادین و روغن اسطوخودوس پرداختند. این روش‌های درمانی روی موش‌های آزمایشگاهی اعمال شد.مطالعات نشان دادند که زخم‌ها در روش تحریک الکتریکی عصبی از روی پوست و روغن اسطوخدوس، سریع‌تر از دو روش دیگر بسته شدند. این بررسی نشان می‌دهد که روغن اسطوخودوس اثر شتاب‌دهنده‌ای بر بهبود زخم دارد. استفاده از 2 قطره روغن اسطوخودوس سه بار در روز در قسمت ضایعه می تواند زخم های دهانی را بهبود ببخشد.ماساژ روغن و عصاره اسطوخودس یا لاوندر به روی زخم ها به صورت مستمر و روزانه کمک می کند تا جای زخم ها و سوختگی ها از بین رود.علاوه بر این استفاده از جوشانده رقیق شده این گیاه نیز به عنوان یک ضدعفونی کننده برای پاکسازی زخم ها و جراحات سطحی بسیار موثر است. برای تهیه این مخلوط جوشانده سرد شده گیاه لاوندر را پس از رقیق کردن با مقداری اتانول ترکیب کرده و برای ضدعفونی مورد استفاده قرار دهید. 

ضد آفتاب: عصاره اسطوخودوس یکی از بهترین و طبیعی ترین مواد برای پیشگیری از آفتاب سوختگی و پوسته پوسته شدن پوست به واسطه نور آفتاب است. 

رفع ضعف و سرگیجه: درمانگران شیوه های طبیعی درمانی در جهان با کمک گیاه خشک شده لاوندر و عسل ترکیبی تهیه می کنند که مصرف این ترکیب به هنگام بروز سرگیجه و ضعف عمومی بسیار موثر است. در این شرایط درمانگران یک قاشق غذاخوری از پودر برگ‌های خشک شده اسطوخودوس را با یک قاشق غذاخوری عسل و یک لیوان آب گرم مخلوط می کنند. نوشیدن این ترکیب می تواند در مدت کوتاهی ضعف بیمار را برطرف کرده و سرگیجه را از بین ببرد. 

رفع سردرد: دمنوش اسطوخودوس توسط بسیاری از درمانگران شیوه های درمانی طب مکمل برای درمان سردرد به ویژه سردردهای میگرنی کاربردی اعجاب انگیز دارد. این داروی گیاهی اگر چه طعمی تلخ و گس دارد اما خاصیت و تاثیرگذاری آن چنان زیاد است که بسیاری از بیماران تلخی آن را تحمل می کنند. اما در صورتی که برخی از بیماران قادر نباشند گسی و تلخی عصاره لاوندر را تحمل کنند کافی است این عصاره را رقیق کرده و آن را میل کنند. 

کاهش درد بعد از  زایمان سزارین: استشمام بوی اسطوخودوس در کنار مسکن ها ی تزریقی می تواند درد بعد از عمل جراحی سزارین را نیز کاهش دهد.

کاهش درد بعد از عمل لوزه:تحقیقات نشان داده‌اند که روغن اسطوخودوس می‌تواند حجم داروهای مسکن را که پس از عمل لوزه‌ برداری تجویز می‌شود کمتر کند. تیمی از محققان دانشگاه اصفهان در زمینه‌ی تأثیر آروماتراپی (عطردرمانی) با روغن ضروری لاواندولا بر کاهش درد پس از عمل لوزه‌برداری در کودکان تحقیقاتی را انجام دادند. در نتیجه‌ی این بررسی‌ها مشخص شد میزان مصرف استامینوفن (که با نام‌های تیلنول یا پاراستامول نیز شناخته می‌شود) در گروهی که از اسطوخودوس استفاده کردند، کاهش یافته است .

کاهش درد ناشی از کوفتگی: کمپرس جوشانده گیاه اسطوخودوس در تسکین دردهای ناشی از کوفتگی‌ها و ضرب‌دیدگی‌ها بسیار موثر است. برای تهیه این کمپرس کافی است 3 تا 4 قاشق غذاخوری از گیاه خشک شده اسطوخودوس را با 2 لیوان آب مخلوط کرده و روی حرارت قرار دهید. پس از آنکه این مخلوط به مدت 10 دقیقه جوشید آن را صاف کرده و اجازه دهید به اندازه کافی سرد شود. سپس این مایع را با کمک دستمالی نخی و تمیز روی موضع مورد نظر کمپرس کنید. بهتر است اجازه دهید تا این مایع به اندازه کافی سرد شود زیرا گرمای آن ممکن است موجب بروز خونریزی‌های زیر پوستی در ناحیه ضرب دیده شود. 

سلامت قلب: کیفیت آرام کنندگی اسطوخودوس که از ترکیبات طبیعی و آنتی اکسیدان های موجود در آن ناشی می شود می تواند با کاهش فشار خون و کم کردن فشار رگ های خونی، سلامت قلب را بهبود ببخشد. این موضوع باعث پیشگیری از مشکلات قلبی عروقی همچون سکته و حملات قلبی می شود. استفاده موضعی و خوراکی از این گیاه علاوه بر آنکه موجب تقویت و توان سیستم عصبی می شود می تواند موجب تنظیم ضربان قلب و کنترل تپش قلب شود.

رفع خستگی: اضافه کردن 10 تا 15 قطره از عصاره گیاه اسطوخودوس در وان حمام و دراز کشیدن در آن به مدت 20 تا 30 دقیقه در از بین بردن خستگی و کوفتگی بدن بسیار موثر است. دراز کشیدن در آبی که با این عصاره مخلوط شده باشد علاوه بر آنکه موجب تخلیه استرس‌ها و تنش‌های روزانه می‌شود به بهبود گردش جریان خون کمک کرده و کیفیت خواب افراد را نیز افزایش می‌دهد.

سلامت مو: استفاده موضعی از روغن اسطوخودوس در درمان ریزش موی تکه ای (ریزش مو یک ناحیه دایره‌ای شکل در قسمت سر یا صورت) کاربرد دارد.اگر از ریزش مو یا شرایط دیگری که بر روی کیفیت موها اثر می گذارد رنج می برید، از شامپوی اسطوخودوس استفاده کنید. برخی از محصولات آرایشی طبیعی می توانند گران قیمت باشند. با اینحال می توانید گل های اسطوخودوس را خیس کنید و آن را بر روی مو اعمال نمایید. این گزینه نیز همانند شامپوی اسطوخودوس عمل می کند. چنین ترکیبی برای رشد فولیکول ها عالی است.تحقیقات نشان داده‌اند که دوره‌ی درمان ۷ ماهه با اسطوخدوس می‌تواند تا ۴۴ درصد در افزایش رشد موها نقش داشته باشد.

ضد التهاب: نوشیدن چای یا جوشانده برگ های خشک شده اسطوخودوس در کاهش التهاب و تورم دستگاه تنفسی مناسب است و موجب درمان سرفه می‌شود. روغن اسطوخودوس دارای خواص ضدعفونی‌کننده و ضدالتهابی است که می‌تواند در درمان سوختگی‌های جزئی و نیش حشرات مؤثر باشد 

دورکردن مورچه و رفع بیدزدگی: بوی این عصاره چند روی نوع از حشرات موذی مثل انواع پشه و بید موثر است افزودن این عصاره روی پوست میتواند مانع نیش حشرات شود.علاوه بر این خاصیت ضد التهاب و تسکین درد در محل نیش حشرات نیز دارد. 

ضد عفونی: اگرچه بیشتر افراد از اسطوخودوس برای آرام سازی و کاربردهای آروماتیک استفاده می کنند اما اثرات آن برای ضد عفونی کردن عالی است. بیشتر افراد برگ های خرد شده اسطوخودوس را بر روی زخم اعمال می کنند. اسانس آن بند آورندهٔ خون و ضد عفونی کننده است. 

سلامت گوارش: یکی دیگر از کاربردهای سنتی دمنوش اسطوخودوس، درمان مشکلات گوارشی همچون معده ی عصبی و سوءهاضمه است. طبق مطالعات جدید، این کاربرد اسطوخودوس از لحاظ علمی نیز ثابت شده است. پژوهش ها نشان می دهد ماساژ روغن اسطوخودوس به آرامش عضلات صاف روده کمک می کند. ماساژ روغن اسطوخودوس در ناحیه شکم و جذب آن موجب می شود که اسپاسم های دستگاه گوارش به ویژه درناحیه روده ها درمان شود و درد ناشی از آن به مرور کاهش یافته و به طور کلی از بین رود. پژوهش دیگری نشان می دهد روغن اسطوخودوس از تشکیل زخم معده جلوگیری می کند و گوارش را تسهیل می کند. پلی فنول هایی که در این گیاه یافت می شود اثرات زیادی بر روی بدن دارد. این ماده مانع از توسعه باکتری های مضر و تجمع گاز در روده می شود. این موضوع باعث تسکین ناراحتی های معده،کاهش نفخ و از بین رفتن درد و گرفتگی شکم می شود. جویدن برگ اسطوخودوس یا نوشیدن چای آن نیز می تواند موثر باشد. 

بخور اسطوخودوس: بخور دادن در دوره ی سرماخوردگی باعث می شود که مجاری تنفسی باز شود.یکی از بخورهای مفید بخور با اسطوخودوس است. برای این کار 5 قطره روغن اسطوخودوس را به یک کاسه آب داغ اضافه کنید و به مدت 15 دقیقه بخور دهید. اگر سرماخوردگی تان شدید بود این کار را روزی سه مرتبه تکرار کنید. درصورتی که سرماخوردگی تان خفیف بود یک مرتبه قبل از خواب بخور اسطوخودوس دهید. باید بدانید اسطوخودوس خواص ضدعفونی کننده و ضدالتهابی دارد که ترشحات بینی را بهبود می دهد. 

افزایش یادگیری کودکان: محققان با آزمایش های گسترده در مدارس مسکو دریافتند کودکانی که رایحه های گیاهان خاصی را استنشاق می کنند عملکرد ذهنی بالاتری را نشان می دهند.تحقیق دانشمندان روسی از موسسه مسائل انتقال اطلاعات موسوم به آلکساندر آلکساندرویچ خارکویچ آکادمی علوم روسیه ثابت کرد آروماتراپی(رایحه درمانی) می تواند به دانش آموزان در یادگیری بهتر دانش کمک کند. به گفته متخصصان، عطر اسطوخودوس احساس تعادل، ثبات، اعتماد به توانایی های خود را به وجود می آورد. دانش آموزانی که در مکان های اشباع از عطر اسطوخودوس دیکته نوشتند سطح بالاتر دانش را نشان دادند. 

برخی فواید روغن اسطوخودوس: 

روغن طبیعی گل اسطوخودوس یکی از ترمیم کننده های عالی پوست کودکان است و او را از گزند پشه ها و حشرات در امان نگه می دارد.
 روغن اسطوخودوس به بهبود خواب کمک می کند و درمانی بسیار عالی برای بی خوابی کودکان است.
 روغن اسطوخودوس سیستم عصبی بدن را آرام می کند و عطر تازه اش استرس و خستگی را کم می کند.
 روغن اسطوخودوس یکی از موثر ترین روغن ها برای درمان عفونت های پوستی است.
اگر زخم کهنه دارید اسانس اسطوخودوس را در الکل حل کنید و روی زخم بمالید.
روغن اسطوخودوس به کاهش تشنج و اسپاسم کمک می کند. محققان بر این باورند که اسطوخودوس، کانال های کلسیم را مسدود می کند و به این ترتیب مانع از انقباض عضلانی می شود.
اگر منزل تان بوی بدی می دهد چند قطره روغن اسطوخودوس را در آب بریزید و روی حرارت قرار دهید تا بجوشد . عطر دل انگیزی در فضای اتاق پخش خواهد شد.


سایر خواص اسطوخودوس

برای اسطوخودوس نقش های دیگری از قبیل کاهش تهوع ، سردرد ها ، برطرف کردن کم اشتهایی و  نقش حشره کشی ذکر شده است .

اسطوخودوس اثر مقوی در رفع آسم و نزله دارد.

از آن به حالت رقیق شده، در پانسمان زخم ها و جراحات استفاده به عمل می آید.

محلل و بازکننده گرفتگی هاست.

 مصرف این گیاه در افرادی که دچار خواب رفتگی دست و پا می شوند بسیار موثر است.

نوشیدن جوشانده این گیاه موجب پیشگیری و درمان تهوع می شود.

 مقوی بدن و قوای دماغی و تفکر و همچنین مقوی احشا و آلات داخل شکم و مفرح است.

اخلاط سودای و بلغمی و فاسد شده را دفع می کند.

برای بیماری های کبدی وطحال و مجاری ادرار مفید است

درمانگران طب سنتی مصرف چای اسطوخودوس را یکی از بهترین داروهای گیاهی برای تقویت معده و افزایش عملکرد آن می دانند.

اسطوخودوس به جهت داشتن خواص مفید در پاکسازی کبد می تواند از ابتلا به بسیاری از بیماری ها و اختلال های کبدی پیشگیری کند.


موارد احتیاط و منع مصرف

دمنوش اسطوخودوس نسبتاً بی خطر است اما می تواند مشکلاتی را ایجاد کند، به خصوص اگر از دارویی استفاده می کنید که فعالیت دستگاه عصبی مرکزی را کند می کنند. مصرف همزمان دمنوش اسطوخودوس با داروهای خواب آور، آرام بخش و ضدافسردگی مشکل ایجاد می کند. اگر پس از مصرف دمنوش اسطوخودوس هر نوع واکنش حسّاسیتی همچون لرزش یا گرفتگی گلو را تجربه کردید، مصرف را قطع کنید.

بی‌خطر بودن مصرف اسطوخودوس در دوران بارداری و شیردهی نیز هنوز تأیید نشده است. بنابراین قبل از مصرف روغن یا گیاه اسطوخودوس در این دوران، ‌حتما با پزشک خود مشورت کنید.

اگر به خانواده نعناع حساسیت دارید ممکن است بعد از مصرف اسطوخودوس نیز اثرات و عوارض جانبی مرتبط با آن را تجربه نمایید. این عوارض معمولا شامل یبوست، سردرد و افزایش اشتها هستند. کاربرد موضعی اسطوخودوس می تواند باعث تحریک و قرمزی پوست در این افراد شود.

اسطوخودوس می‌تواند به کند شدن سیستم عصبی مرکزی منجر شود؛ به همین دلیل پزشکان به بیماران توصیه می‌کنند که حداقل دو هفته قبل از عمل جراحی، از اسطوخودوس استفاده نکنند.

مضرات اسطوخودوس کم است اما در پسران غیر بالغ قابل توجه است. مضرات اسطوخودوس مربوط به استفاده از روغن اسطوخودوس در پسران قبل از بلوغ است. روغن اسطوخودوس نباید بر روی پوست پسران تا قبل از بلوغ استفاده شود، زیرا بر روی هورمون های مردانه اثر کاهنده دارد. و پدید آورنده حالتی است که در آن، بافت سینه در پسرانی که هنوز به بلوغ نرسیده‌اند، بزرگ می‌شود.

 تداخلات دارویی:

  • داروهای مرتبط با خواب‌آلودگی مثل بنزودیازپین‌ها، باربیتورات‌ها و آمبین.
  • داروهای مرتبط با کاهش فشار خون مثل کاپتوپریل، انالاپریل و لوزارتان.

اگر از این داروها استفاده می‌کنید، توصیه می‌کنیم قبل از مصرف مکمل اسطوخدوس با پزشک خود مشورت کنید.

  • 04 دی 1399
گیاهان دارویی

پیشنهاد میکنیم این مقالات را هم بخوانید

دیدگاه خود را بنویسید دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *