سنگ کلیه

  • 03 آذر 1399
بیماریها
زمان مورد نیاز برای مطالعه: ۱۰ دقیقه
سنگ کلیه
سنگ‌های کلیه رسوبات سختی هستند که اغلب به علت بالا رفتن غلظت املاح و نمک در ادرار به وجود می‌آیند. ایجاد این سنگ‌ها علل متنوعی دارد و ممکن است در هر جای دستگاه ادراری از کلیه تا مثانه دیده شوند.سنگ کلیه تا وقتی حرکت نمی‌کند و ثابت است، هیچ علامتی ندارد. مشکلات از زمانی آغاز می‌گردد که سنگ در کلیه جابه‌جا می‌شود یا به سمت میزنای (لوله‌ای که هر کلیه را به مثانه وصل می‌کند) به راه می‌افتد

● سنگ کلیه

 

سنگ‌های کلیه رسوبات سختی هستند که اغلب به علت بالا رفتن غلظت املاح و نمک در ادرار به وجود می‌آیند. ایجاد این سنگ‌ها علل متنوعی دارد و ممکن است در هر جای دستگاه ادراری از کلیه تا مثانه دیده شوند.

اگرچه حرکت سنگ‌های کلیوی دردناک است، اما در صورت تشخیص به‌موقع، باعث آسیب دائمی به بدن نمی‌شود. اگر کسی در معرض خطر تولید سنگ‌های کلیوی باشد، پزشک متخصص اورولوژی می‌تواند راه‌هایی را برای پیشگیری از سنگ کلیه به او توصیه کند.

علائم سنگ کلیه

سنگ کلیه تا وقتی حرکت نمی‌کند و ثابت است، هیچ علامتی ندارد. مشکلات از زمانی آغاز می‌گردد که سنگ در کلیه جابه‌جا می‌شود یا به سمت میزنای (لوله‌ای که هر کلیه را به مثانه وصل می‌کند) به راه می‌افتد. در این حالت، برخی یا همه موارد زیر دیده می‌شود:

درد شدید و متناوب در پهلو و پشت، پایین‌تر از سطح دنده‌ها که ممکن است به پایین شکم تیر بکشد.

سوزش ادرار

ادرار صورتی، قرمز یا قهوه‌ای

ادرار بدبو یا تیره

تهوع و استفراغ

احساس نیاز مداوم به دفع ادرار

افزایش تعداد نوبت‌های دفع ادرار بیش از حد عادی

تب و لرز در صورت وجود عفونت

کم شدن حجم ادرار

یادمان باشد درد سنگ کلیه تغییر می‌کند. با جابه‌جا شدن سنگ در مجاری ادرار، محل و شدت درد دگرگون می‌شود.

 

عوامل زمینه ساز بروز سنگ کلیه

 

حجم ادرار پایین

یکی از علل افزایش تشکیل سنگ کلیه حجم پایین ادرار ناشی از کمبود آب بدن، از دست دادن مایعات بدن به دلیل ورزش، فعالیت های بدنی یا زندگی در آب و هوایی گرم یا نوشیدن مایعات کم می باشد.

زمانی که حجم ادرار کم باشد، ادرار غلیظ شده و به رنگ تیره درمی آید. در ادرار غلیظ مایعات کمتری برای انحلال نمک موجود در ادرار وجود دارد. با مصرف مایعات زیاد، نمک موجود در ادرار رقیق می شود و احتمال تشکیل سنگ کلیه کاهش می یابد.

افراد مبتلا به سنگ باید مایعات فراوان (حدود 3 لیتر آب یا مایعات) بنوشند تا حداقل 2٫5 لیتر (معادل نصف گالون) ادرار در شبانه روز داشته باشند.


مشکلات روده

برخی مشکلات روده مانند بیماری کرون یا کولیت زخمی و یا جراحی (مانند عمل بای پس معده) خطر تشکیل سنگ کلیه از نوع اگزالات کلسیمی را بالا می برند.

رشد غیرطبیعی غده پاراتیروئید

رشد غیرطبیعی یک یا چند غده پاراتیروئید سبب کنترل سطح سوخت و ساز کلسیم شده و باعث بالا رفتن سطح کلسیم در خون و ادرار و منجر به تشکیل سنگ کلیه می شود.

اسیدوز توبولی کلیوی

 

بیماری اسیدوز توبولی کلیوی سبب افزایش اسید بدن شده و احتمال تشکیل سنگ کلیه از نوع فسفات کلسیمی را افزایش می دهد. در اثر نقص در تولید آمونیاک به وسیله ی کلیه، افزایش دفع کلسیم (توسط کلیه) زیاد می شود.

 

کم تحرکی

کم تحرکی یکی از عوامل زمینه ساز بروز سنگ کلیه است. کم تحرکی در اثر بیماری یا ناتوانی سبب برداشت کلسیم بیشتری از استخوان شده و غلظت کلسیم در ادرار را افزایش می دهد.

چاقی

بدن افراد چاق سطح اسید موجود در ادرار را تغییر داده و از همین رو سبب افزایش تشکیل سنگ کلیه می شود.

رژیم غذایی

مصرف کلسیم بیش از حد

یکی از دلایل شایع تشکیل سنگ کلیه رژیم غذایی افراد است. تشکیل سنگ کلیه از نوع کلسیمی، به دلیل وجود مقادیر بالای کلسیم در ادرار است. مصرف کلسیم نیز نباید زیاد از حد باشد اما کاستن از میزان کلسیم مصرفی در رژیم غذایی برای سلامتی استخوان های بدن مضر است.

پزشک توصیه می کند در عوض کاستن از کلسیم در رژیم غذایی، از میزان دریافت سدیم (نمک) بکاهید تا کلسیم ادرار کاهش یابد زیرا وقتی نمک زیادی به ادرار منتقل می شود، از باز جذب کلسیم در ادرار و انتقال به خون جلوگیری می کند.

رژیم غذایی سرشار از اگزالات

اگزالات، ماده متشکله ی، متداول ترین نوع سنگ کلیه است، خوردن غذاهای سرشار از اگزالات می تواند احتمال تشکیل این نوع سنگ های کلیه را افزایش می دهد. اگزالات به طور طبیعی تنها در چند ماده ی غذایی وجود دارد و دسترسی بدن به اگزالات به میزان جذب و دفع آن بستگی دارد، که در همه ی افراد این نسبت یکسان نیست.

رژیم غذایی سرشار از پروتئین حیوانی

رژیم غذایی سرشار از پروتئین حیوانی مانند گوشت گاو، ماهی، مرغ و غیره می تواند سطح اسید موجود در بدن و ادرار را بالا ببرد. افزایش اسید نیز سبب تشکیل سنگ های کلیه از نوع اگزالات کلسیمی و اسید اوریکی می شود. تجزیه گوشت در بدن به اسید اوریک سبب افزایش احتمال تشکیل سنگ های کلیه از نوع اگزالات کلسیمی و اسید اوریکی می شود.

مصرف نکردن فیبر غذایی

افزایش فیبر غذایی، سبب کاهش عوامل خطر تشکیل سنگ به خصوص سنگ های کلسیمی می شود.

سدیم

فرد با خوردن غذاهای نمکی که به غذا افزوده می شود، این ماده را بدست می آورد. این ماده سبب افزایش ابتلا به سنگ های کلیوی می شود بنابراین فرد باید از مصرف اسنک های نمکی، مواد غذایی کنسرو شده، گوشت های بسته بندی شده و دیگر مواد غذایی فرآوری شده خودداری نماید.

بیماری سیستینوریا

بیماری سیستینوریا از اختلالات نادر و ارثی است که باعث تشکیل انواع خاصی از سنگ های کلیه می شود. در این بیماری بازجذب اسیدهای آمینه سیستین ادرار مختل شده و سطح این مواد در ادرار بالا می رود.

هیپراگزالوری اولیه

در بیماری «هیپراگزالوری اولیه» که در آن کبد اگزالات زیادی به وجود میر آورده و غلظت اگزالات در ادرار  افزایش می یابد.

داروها

برخی داروها و مکمل های کلسیم و ویتامین ث سبب افزایش تشکیل سنگ کلیه می شوند پس تمام داروها و مکمل های غذایی که مصرف می کنید را به پزشک نشان دهید زیرا برخی از این داروها و مکمل ها می توانند احتمال تشکیل سنگ کلیه را بالا ببرند.

سابقه خانوادگی

اگر فرد سابقه خانوادگی سنگ کلیه داشته باشد و یکی از بستگان درجه اول مانند والدین یا خواهر و برادر قبلا سنگ کلیه داشته یا به این بیماری مبتلا باشد، احتمال تشکیل سنگ کلیه در او نیز نسبت به سایرین بیشتر است.

ارثی بودن سنگ کلیه

از دلایل شایع ایجاد سنگ کلیه در بدن ارثی بودن آن در خانواده است. یک ویژگی ارثی توانایی نداشتن در جذب صحیح و مؤثر اگزالات می باشد.


پرکاری تیروئید

پرکاری تیروئید اولیه، سبب افزایش دفع کلسیم می شود. افرادی که بیماری غدد درون ریز دارند، بیشتر مستعد ابتلا به سنگ کلیه می باشند.

دیابت نوع 2

این بیماری سبب اسیدی تر شدن ادرار و ابتلا به سنگ کلیه می شود.

نژاد

سنگ کلیه دربین آسیایی ها و قفقازی ها شیوع بیشتری نسبت به بومیان آمریکایی، آفریقایی ها و آمریکایی های آفریقایی تبار دارد.

بارداری

در بارداری به علت افزایش سطح پروژسترون سرعت دفع ادرار کند می شود و کاهش ظرفیت مثانه ناشی از بزرگ شدن رحم، میزان مصرف مایعات را کاهش داده و احتمال تشکیل سنگ را افزایش می دهد. در بارداری میزان دفع کلسیم در ادرار به مقدار بسیار کمی افزایش می یابد.

 

دیگر علل افزایش ابتلا به سنگ کلیه:

- عدم تعادل pH بدن

- عدم تعادل الکترولیت ها

- کمبود مواد معدنی و مواد مغذی

- عفونت ها

- مرد بودن

انواع سنگ کلیه

اگر نوع یا جنس سنگ کلیه را بدانیم، علل تشکیل سنگ را بهتر درک می‌کنیم و پزشک متخصص اورولوژی بهتر می‌تواند برای پیشگیری از تشکیل دوباره آن ما را راهنمایی کند. بنابراین، در صورت امکان بهتر است سنگ را برای تعیین جنس به آزمایشگاه تحویل بدهیم

 

انواع سنگ کلیوی به لحاظ ترکیبات سنگ به شرح زیر هستند:

سنگ کلسیمی

بیشتر سنگ‌های کلیه از جنس کلسیم هستند و بیشتر از همه از جنس اُگزالات کلسیم. اگزالات یک ماده طبیعی است که هم در برخی غذاها وجود دارد و هم در کبد تولید می‌شود. برخی سبزیجات، میوه‌ها، مغزیات و شکلات حاوی مقدار زیادی اگزالات هستند.

علاوه بر غذاهایی که می‌خوریم، خوردن دوز بالای ویتامین د و برخی جراحی‌های روده هم غلظت کلسیم و اگزالات را در ادرار زیاد می‌کند.

سنگ‌های کلیه ممکن است از جنس فسفات کلسیم هم باشند. برخی تغییرات در سوخت و ساز بدن، برخی سردردهای میگرنی و یک داروی ضدصرع به نام توپیرامات ممکن است موجب ایجاد این نوع سنگ کلیه شوند.

سنگ ستراویتی

این نوع سنگ کلیه در پاسخ به یک عفونت ایجاد می‌شود مانند عفونت دستگاه ادراری. این سنگ‌ها می‌توانند به سرعت بزرگ شوند و معمولا اندازه بزرگی دارند؛ به همین دلیل حرکت نمی‌کنند و علامت زیادی ندارند.

سنگ اسید اوریکی

این نوع سنگ کلیه در شخصی ایجاد می‌شود که مایعات کمی می‌نوشد ولی بدنش آب زیادی از دست می‌دهد. کسانی که غذاهای سرشار از پروتیین می‌خورند یا اسید اوریک خون بالا (نقرس) دارند هم ممکن است به این نوع سنگ کلیه دچار شوند.

سنگ سیستینی

این نوع سنگ فقط در کسانی دیده می‌شود که به یک اختلال ارثی مبتلا هستند که در آن، ماده خاصی به نام سیستین را بیشتر از حد معمول در ادرار دفع می‌کنند.

نحوه ی درمان سنگ کلیه

روش درمان براساس نوع سنگ برنامه ریزی می شود. بعد از پالودن ادرار، سنگ برای ارزیابی گرفته می شود.

هر سوالی که درباره روش درمان خود دارید حتما از پزشک متخصص اورولوژی خود بپرسید.

نوشیدن شش الی هشت لیوان آب در روز جریان ادرار را بالا می برد. کسانی که آب بدنشان پایین آمده یا دچار استفراغ شدید هستند، به تزریق وریدی مایعات نیاز دارند.


روش های دیگر درمان شامل موارد زیر است:

دارو

برای تسکین درد به مسکن احتیاج است. درصورت عفونت، باید آنتی بیوتیک تجویز شود. داروهای دیگر شامل موارد زیر است:

آلوپورینول (زیلوپریم) برای سنگ های اسید اوره

دیورتیک های تیازید برای جلوگیری از تشکیل سنگ کلسیم

بی کربنات سدیم یا سیترات سدیم برای پایین آوردن میزان اسیدی بودن ادرار

محلول فسفر برای جلوگیری از تشکیل سنگ کلسیم

ایبوپروفن (ادویل) برای تسکین درد

استامینوفن (تایلنول) برای تسکین درد

سدیم ناپروکسن (Aleve) برای تسکین درد

لیتوتریپسی

در لیتوتریپسی خارج از بدن با استفاده از امواج ناگهانی، از امواج صدا برای تجزیه ی سنگ های بزرگ استفاده می شود تا راحت تر از اورتر وارد مثانه شود. ممکن است این فرایند ناخوشایند و به بیهوشی ملایم نیاز باشد. ممکن است کبودی هایی روی شکم و کمر و خون مردگی دور کلیه و اندام های مجاور ایجاد شود.

جراحی تونل (نفرولیتوتومی از راه پوست)

جراح با ایجاد برش کوچکی روی کمر، سنگ ها را برمی دارد. در موارد زیر فرد به این جراحی احتیاج پیدا می کند:

سنگ باعث انسداد یا عفونت شده یا به کلیه آسیب رسانده

سنگ آن قدر بزرگ شده که خود به خود دفع نمی شود

درد غیر قابل کنترل

اورتروسکوپی

زمانی که سنگ در اورتر یا مثانه گیر کند، پزشک از ابزاری به نام اورتروسکوپ برای برداشتن آن استفاده می کند.

درمان سنگ کلیه بدون دارو

درمان سنگ های کوچک

برای تشخیص اندازه سنگ باید حتما سونوگرافی انجام داده و برای درمان سنگ کلیه باید از متخصص طب سنتی کمک گرفت. برخی از افراد از گیاهانی استفاده می کنند که مدر (ادرارآور) هستند، گیاهان مدر فقط برای درمان سنگ های کوچک کاربرد دارند و در صورت استفاده در مورد سنگ های بزرگ، این کار باعث جا به جایی سنگ می شوند و مشکلات بیشتری را به وجود می آورند.

استفاد از برگ مو می تواند به درمان سنگ های کوچک کمک کند و باعث خارج شدن سنگ از طریق مثانه شود. نوشیدن ماءالشعیر یکی دیگر از راه هایی است که می تواند به دفع سنگ های کوچک کمک کند، البته ماءالشعیر بیشتر حالت مدر دارد.

برای درمان سنگ کلیه درمان های زیادی وجود دارد که متخصص طب سنتی با توجه به شرایط بیمار و نوع سنگ یکی از درمان ها را پیشنهاد می کند. یکی از درمان هایی که برای از بین بردن سنگ کلیه پیشنهاد می شود، استفاده از خربزه است. خربزه می تواند به عنوان یک دارو در درمان سنگ های کلیه موثر باشد و به بهبود عملکرد سیستم ادراری و کلیوی کمک کند.

یکی از راه هایی که در طب سنتی برای درمان سنگ کلیه وجود دارد استفاده از تخم خربزه است. برای این منظور باید تخم خربزه را خشک کرد و بعد از بودادن آن را آسیاب کرد و خورد.

یکی دیگر از راه های استفاده از تخم خربزه این است که مقدار یک سیر (75 گرم) تخم خربزه را در یک پارچه توری مانند که می توان بالای آن را گره زد، ریخت و بعد آن را در یک و نیم تا 2 لیتر آب ریخت و جوشاند. جوشیدن این مخلوط تا زمانی که آب نصف شود باید ادامه داشته باشد، بعد از آن باید پارچه را از داخل آب درآورد و فشار داد تا شیره تخم خربزه از پارچه خارج شود. بعد از آن باید به این شیره یک قاشق غذاخوری پودر رازیانه اضافه شود. این ترکیب را باید در آش ریخت و می توان به آش، سیرک و والک (سبزی های کوهی) هم اضافه کرد.

خوردن یک قاچ (حدفاصل 2 خط روی خربزه یک قاچ محسوب می شود) خربزه با پوست، یکی دیگر از راه های از بین بردن سنگ کلیه است. افرادی که نمی توانند خربزه را با پوست بخورند می توانند آن را رنده کنند و بخورند. خربزه علاوه بر اینکه در درمان سنگ کلیه مفید است، می تواند به درمان مشکلات پروستات هم کمک کند.

افرادی که نارسایی کلیه دارند هم می توانند پس از مشورت با متخصص طب سنتی از خربزه استفاده کنند، مصرف خربزه به مدت 3 روز پشت سر هم می تواند تا حدود زیادی به درمان سنگ کلیه کمک کند.

خربزه ای که برای درمان سنگ کلیه استفاده می شود باید ارگانیک باشد در غیر این صورت، مقدار زیادی سموم وارد بدن می شود که می تواند مشکلات زیادی را برای بدن به وجود بیاورد. علاوه بر خربزه می توان برای درمان سنگ کلیه از پرتقال هم کمک گرفت.

برای این منظور باید 3 روز پشت سر هم از پرتقال به عنوان غذا استفاده کرد و در این مدت فرد نباید هیچ نوع ماده غذایی دیگری را بخورد، البته پرتقالی که برای این منظور انتخاب می شود باید شیرین باشد تا معده را اذیت نکند.

پرتقال حاوی ماده ای به نام «اگزالات» است و سنگ کلیه هم از «کلسیم اگزالات» ساخته شده است و زمانی که اگزالات پرتقال در کنار «کلسیم اگزالات» سنگ کلیه قرار می گیرد، باعث جداشدن کلسیم می شود و کلسیم جداشده از اگزالات از بدن خارج می شود.

طالبی یا روغن بادام؟!

یکی از راه های درمان سنگ کلیه خوردن طالبی است. افرادی که مبتلا به سنگ کلیه هستند باید به مدت 14 شب به جای شام فقط طالبی بخورند. طالبی را نباید در صبح زود مصرف کرد و حتما باید در وعده عصر یا شام از آن استفاده شود. علاوه بر طالبی برای درمان سنگ کلیه می توان از روغن بادام شیرین استفاده کرد. یکی لیوان آب ولرم را باید با یک استکان کوچک (20 

سی سی) روغن بادام شیرین ترکیب کرد و آن را نوشید، البته باید از اصل بودن روغن بادام شیرین اطمینان پیدا کرد.

گیاهان سنگ شکن

برگ توت فرنگی می تواند به درمان سنگ کلیه کمک کند. افرادی که به سنگ کلیه مبتلا هستند می توانند 40 گرم از برگ توت فرنگی را با یک لیتر آب به مدت 3 تا 4 دقیقه بجوشانند. سپس، این محلول را هر 5 ساعت یک بار بنوشند. افرادی که به سنگ کلیه مبتلا هستند می توانند نصف استکان آب کرفس را با عرق بهارنارنج ترکیب کنند و قبل از هر غذا بنوشند.

استفاده از دانه بوداده خرمالو یکی دیگر از درمان های سنگ کلیه است باید دانه خرمالوی بو داده شده را آسیاب کرد و یک قاشق چای خوری از پودر آن در یک لیوان آب جوش به مدت 20 دقیقه دم کرد. خوردن این نوشیدنی به مدت 3 روز برای رفع سنگ توصیه می شود.

برگ پنیرک

برگ پنیرک خاصیت نرم کننده دارد و در درمان گلودرد و سرفه کاربرد دارد. پنیرک را می توان برای از بین بردن سنگ کلیه هم استفاده کرد. افرادی که سنگ کلیه دارند، باید 100 گرم از برگ پنیرک را در یک و نیم لیتر آب بجوشانند و بعد از 2 تا 3 دقیقه جوشیدن، آن را صاف کنند و در یک لیوان بریزند. اضافه کردن یک قاشق غذاخوری روغن زیتون به این نوشیدنی توصیف می شود، پنیرک را باید قبل از هر غذا نوشید.

اگر سنگ کلیه باعث ایجاد درد شود و در کلیه یا حالب جا به جا شده باشد، باید 100 گرم برگ پنیرک را با 100 گرم گل بابونه ترکیب کرد و جوشاند، سپس به آن یک قاشق غذاخوری روغن زیتون اضافه کرد و قبل از غذا نوشید. این نوشیدنی سنگ را کاملا خرد می کند و سنگ بدون هیچ دردی از بدن خارج می شود.

  • 03 آذر 1399
بیماریها

پیشنهاد میکنیم این مقالات را هم بخوانید

دیدگاه خود را بنویسید دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *